Lý thuyết “Big Bang” trong tài chính hiện đại: Tổng quan về MPT, CAPM và EMH

LÝ THUYẾT “BIG BANG” TRONG TÀI CHÍNH HIỆN ĐẠI: TỔNG QUAN VỀ MPT, CAPM VÀ EMH

                                                                               Nguyễn Thành Long¹, Đào Chí Nghĩa², Cao Thế Trọng³

                                                                                                            ¹Trường Đại học Thành Đô

                                                                                                        ²Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Cần Thơ

³Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Khánh Hòa

                                                                   Tác giả liên hệ: thanhlongggg0201@gmail.com

Ngày nhận: 03/4/2026

Ngày nhận bản sửa: 06/4/2026

Ngày duyệt đăng: 24/4/2026

DOI: 10.71192/813253bmmavo

Tóm tắt

Lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại (Modern Portfolio Theory – MPT) do Harry Markowitz đề xuất năm 1952 đã đặt nền móng cho sự hình thành của tài chính hiện đại. Trên cơ sở đó, William Sharpe phát triển Mô hình định giá tài sản vốn (Capital Asset Pricing Model – CAPM) và Eugene Fama xây dựng Giả thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis – EMH), tạo thành ba trụ cột lý thuyết, chi phối hoạt động đầu tư, quản lý danh mục và đo lường rủi ro trong nhiều thập kỷ. Bài viết tổng hợp quá trình hình thành và phát triển của ba lý thuyết này, đồng thời, phân tích mối quan hệ kế thừa và bổ sung giữa chúng trong khuôn khổ Big Bang của tài chính hiện đại. Trên cơ sở đối chiếu với đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam, nghiên cứu cho thấy MPT vẫn hữu ích trong định hướng đa dạng hóa danh mục đầu tư; CAPM cần được vận dụng linh hoạt kết hợp với các mô hình bổ sung để nâng cao khả năng giải thích; trong khi EMH chỉ phù hợp ở mức độ hạn chế do mức độ hiệu quả thị trường còn thấp. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật về sự phát triển của các lý thuyết tài chính hiện đại, đồng thời gợi ý hàm ý cho nghiên cứu, giảng dạy và hoạt động quản lý đầu tư trong bối cảnh thị trường mới nổi như Việt Nam.

Từ khóa: CAPM; Giả thuyết thị trường hiệu quả; Đa dạng hóa danh mục; Rủi ro; Hàm ý giảng dạy.

Toàn văn xem tại đây: